به‌نظر مىرسد كه كامل‌ترين آنها دو نسخه است : يكى نسخه « شيخ محمد سماوى » كه صاحب « ادب المرتضى » - چنان‌كه گويد - خود مالك آن شده و داراى 6 جزء است و ديگرى نسخهء « شيخ بن الشيخ محسن جواهرى » . اين ديوان در سال 1858 در سه مجلد به تحقيق محامى « رشيد الصفار » در مصر به چاپ رسيده است . در آغاز داراى مقدّمه‌اى است از استاد « الشيخ محمد رضا الشبيبى » در سيرت شريف مرتضى كه از اشعار خود او گرفته شده . و سپس مقدّمهء ديگرى از « الدكتور مصطفى جواد » ( مراجع و مترجم اعيان ديوان ) درباره مرتضى و ديوان و مدفن و خانهء او . و بالاخره مقدّمهء سومى از محقّق ديوان كه در آن مقدمه پس از ترجمهء مبسوط و محقّقانه از سيّد مرتضى ، نسخه‌هايى از ديوان را كه بر آنها اعتماد نموده معرّفى كرده و خصوصيات كار خود را تشريح كرده است . محقّق ديوان ، ترتيب اصل را كه ظاهرا بر مبناى تاريخ بوده از دست داده و حروف هجاى قوافى را اساس ترتيب قرار داده و لغات اشعار را تفسير نموده است . محقّق ، تنها به درج اشعار ديوان قناعت نكرده ، بلكه اشعار ديگرى را كه به طريق صحيحى نسبت آنها به سيّد به ثبوت رسيده مانند اشعار كتاب‌هاى « الشهاب فى الشيب و الشباب » و « طيف الخيال » خود سيّد ، و آنچه در « مناقب » ابن شهرآشوب و « كشكول » شيخ بهائى و « انوار الربيع » و مانند اين‌ها به سيّد نسبت داده شده نيز درج كرده است . 37 - « شرح قصيدة السيد الحميرى » : اين شرح در سال 1313 ه در ضمن چند رسالهء فارسى و عربى در قاهره به چاپ رسيده است . قصيده در مدح امام « على بن ابى طالب » و آغاز آن اين بيت است : هلا وقفت على المكان المعشب * بين الطويلع فاللوى من كبكب در اين شرح ، « سيّد » سيره و فضايل و مواقف « على » - عليه السلام - را بيان داشته و مفردات قصيده را از لحاظ لغت و ادب شرح و در ضمن ، بعضى از قضاياى تاريخى و ادبى را نقل كرده است . « سيّد » اين شرح را براى فرزند خود نگاشته است . صاحب « ادب المرتضى » گويد : نسخه‌اى از اين شرح نزد محامى « سيّد صادق كمونه » در بغداد است . « 1 »

--> ( 1 ) - ص 158 .